Εξαρτήσεις και Εθισμοί

Η έννοια εξάρτηση ή εθισμός αναφέρεται σε κάθε αντικείμενο, πρόσωπο, εμπειρία και ιδέα που έχουμε την αίσθηση ότι δίχως εκείνην δεν μπορούμε να νιώθουμε ικανοποίηση, αντίθετα η δυσφορία είναι έντονη. Οι εξαρτήσεις είναι πηγή οδύνης.

Σύμφωνα με τον Ken Κeyes, υπάρχουν τρεις βασικές κατηγορίες εξαρτήσεων, που σχετίζονται με τρεις βασικές ανάγκες του ανθρώπου: ανάγκη για ασφάλεια, απόλαυση και κυριαρχία ή αξία. Πολύ συχνά υπομένουμε πολλά βάσανα και ταλαιπωρίες διότι αρνούμαστε να απαρνηθούμε οποιαδήπορε ασφάλεια νομίζουμε πως έχουμε.

Πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε συμπεριφορές εξάρτησης, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση ουσιών, αλκοόλ, ηρεμιστικών και άλλων φαρμάκων για να μπορέσουν να χαλαρώσουν από την αίσθηση του ανικανοποίητου. Όμως, το αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι πολύ προσωρινό.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η ηρεμία, που προσδοκούμε να βιώσουμε, δεν είναι εφικτό να κατορθωθεί από τον έλεγχο εξωτερικών συνθηκών. Με άλλα λόγια, κάθετι που αναζητώ να με ανακουφίσει και είναι έξω από μένα τον ίδιο δεν μπορεί να μου προσφέρει μόνιμη ασφάλεια, ευχαρίστηση ή αξία.

Τύποι Εξάρτησης
Υπάρχουν διαφορετικοί δρόμοι που μπορεί να καταφύγει κάποιος ώστε φέρει την επιθυμητή αλλαγή στην διάθεσή του. Μερικές από τις επιλογές είναι:

·         Κάποιος πίνει αλκοόλ στο μπαρ της γειτονιάς του, ώστε να «φτάξει» την διάθεσή του.

·         Η υπερφαγία ή η λιμοκτονία αποτελούν μία προσπάθεια αλλαγής της διάθεσης για τα άτομα που πάσχουν από διατροφικές διαταραχές ( για περισσότερες πληροφορίες βλ. διατροφικές διαταραχές).

·         Ο τζόγος και τα στοιχήματα φέρνουν στιγμές διέγερσης.

·         Κάποιος που πάσχει από κλεπτομανία κλέβει πράγματα από διάφορα καταστήματα.

·         Κάποιος που έχει εξάρτηση από το σεξ ψάχνει να καταναλώσει πορνογραφικό υλικό.

·         Το συστηματικό έως και εμμονικό “shopping therapy” είναι ένας τρόπος διαφυγής ώστε το άτομο να νιώσει πιο «γεμάτο». Βρίσκει την ευτυχία στην υπερκατανάλωση.

·         Κάποιος που είναι εργασιομανής κρατά σε εγρήγορση τον εαυτό του με το να περνά υπερβολικά πολλές ώρες στην δουλειά του, ενώ η παρουσία του μπορεί να είναι απαραίτητη για την οικογένειά του.

Κοινός παρονομάστης σε όλες αυτές τις εμπειρίες είναι ότι το άτομο μέσα από την οικειότητα που νιώθει ακολουθώντας αυτές τις διαδικασίες προσπαθεί να πετύχει την συναισθηματική ολοκλήρωση.
Η ολοκλήρωση αυτή υπακούει στην λογική: «θέλω αυτό που θέλω, και το θέλω τώρα!».
Το μεγάλο ζήτημα στους εθισμούς είναι ότι το τίμημα αυξάνεται για κάτι που η αξία σταδικά όλο και περισσότερο μειώνεται.

Η πρόκληση στην ψυχοθεραπεία για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και των εθισμών είναι να αναγνωριστούν οι καταστροφικές και επίπονες συνήθειες, να υπάρξει κατανόηση για τις ανάγκες που υπηρετούν, να ληφθούν συνειδητές αποφάσεις για την απεξάρτησή μας από αυτές και έπειτα να τις αντικαταστήσουμε με πιο υγιεινές συνήθειες.

Μάρω Μπέλλου, ψυχολόγος

http://www.marobellou.gr/%CE%B5%CE%BE%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B5%CE%B8%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%AF/

Εξάρτηση από διάφορες ουσίες και Εθισμοί

(τσιγάρο, αλκοόλ, ναρκωτικά)

Κάθε είδους εξάρτηση οφείλεται σε αιτίες βιολογικές, ψυχολογικές ή κοινωνικές. Με τη λέξη εξάρτηση εννοούμε κάθε ουσία την οποία το άτομο δεν μπορεί να στερηθεί όπως είναι το κάπνισμα, το αλκοόλ, τα παυσίπονα, τα ναρκωτικά κ.λπ..

Κάπνισμα : Εξάρτηση που μπορεί να προκύπτει από την κοινωνική πίεση (ομάδα συνομηλίκων), ευχαρίστηση ή συνήθεια. Συνήθως το κάπνισμα ξεκινά στα χρόνια της εφηβείας μαζί με την ανάγκη να αποδείξει ο έφηβος ότι έχει μεγαλώσει, ότι τείνει να ανεξαρτητοποιηθεί, θέλει να δοκιμάσει νέες τάσεις ζωής κ.λπ..


Αλκοόλ : Ένας ενήλικας όταν πιεί λίγο και σε αραιά διαστήματα για να απολαύσει τη γευστική ευχαρίστηση του ποτού, μόνος ή σε παρέα δεν κινδυνεύει από αλκοολισμό. Όταν όμως μέσα από το ποτό προσπαθεί να ξεφύγει από αγχωτικές και στρεσογόνες καταστάσεις και νοιώθει ότι από εκεί θα βρει τη δύναμη και την ωριμότητα που χρειάζεται στη ζωή του, τότε οδηγείται στον αλκοολισμό και δημιουργεί επιπλέον πρόβλημα στον εαυτό του χωρίς να λύνει κανένα από τα πραγματικά του προβλήματα.

Παυσίπονα : Για την ανακούφιση κάποιου σωματικού πόνου χρησιμοποιούμε ως γνωστόν παυσίπονα. Όταν η χρήση τους υπερβαίνει την πραγματική ανάγκη τότε παρουσιάζεται εξάρτηση χρησιμοποιώντας ως απλή δικαιολογία την πρόληψη. 


Ναρκωτικά : Είναι φυσικές ή χημικές ουσίες που προκαλούν ψυχική ή σωματική εξάρτηση. Οι αιτίες μπορεί να είναι κοινωνικές, οικονομικό-πολιτικές ή ψυχολογικές. Η παρέα των συνομηλίκων, η περιέργεια, η πρόκληση για μια νέα ριψοκίνδυνη εμπειρία, η λάθος εντύπωση για την εξάρτηση και τη λύση των προβλημάτων, οδηγεί το χρήστη στην αυτοκαταστροφή και το θάνατο. Πολλοί πιστεύουν ότι δε θα γίνουν σαν τους άλλους γιατί είναι πιο δυνατοί κάτι που φυσικά είναι μεγάλη πλάνη. Στην περίπτωση αυτή οφείλουν να αποδείξουν στην πράξη τη δύναμη τους με το να μη ξεκινήσουν καθόλου τη χρήση τέτοιων ουσιών αλλά με ρεαλιστικούς τρόπους να παλέψουν για τη ζωή, τις χαρές και τα προβλήματα της και όχι με τις ψευδαισθήσεις. Ο χρήστης δε θα καταφέρει ποτέ να ενηλικιωθεί πραγματικά, απλά θα βιώνει την πλήρη αποξένωση από τον εαυτό του, τον συνάνθρωπο του και την κοινωνία.

Πηγή: Ιστοσελίδα του Πολυτεχνείου Κρήτης https://www.tuc.gr/155.html

Με ποιον τρόπο θα ξεφύγετε από τη μέθη του τζόγου

(Συντόμευση)

Το εύκολο χρήμα προκαλεί μέθη σε πολλά άτομα, με αποτέλεσμα να σπαταλούν ολόκληρες περιουσίες σε καζίνα, στοιχήματα, τυχερά παιχνίδια και τώρα τελευταία στο Χρηματιστήριο. Επειδή ο τζόγος όμως έχει αποδείξει ότι δεν αποφέρει μόνο κέρδη, αλλά τις περισσότερες φορές η κατάληξη είναι δυσάρεστη, παρατηρούνται παίκτες που έχουν εθιστεί και όχι μόνο δεν έχουν τη δυνατότητα να ξεχρεώσουν τις οφειλές αλλά δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτή τη συνήθεια. […]

Το πρόβλημα της εξάρτησης είναι περίπλοκο και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Σε έναν φαύλο κύκλο εμπλέκονται η προσωπικότητα, το αντικείμενο της εξάρτησης και το περιβάλλον. Το «τρίγωνο της εξάρτησης» των Kielhorz - Ladewig δείχνει πολύ καθαρά πώς ο ένας παράγοντας στηρίζει και ενισχύει τον άλλο. Αναλύοντας τους παράγοντες της εμπλοκής αντιλαμβάνεται κανείς τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Αρχίζοντας με την προσωπικότητα, γνωρίζουμε ότι διαμορφώνεται με γενετήσια και επίκτητα χαρακτηριστικά. Γονίδια και περιβάλλον καθοδηγούν το άτομο στην ανάπτυξη και ωρίμανση της προσωπικότητάς του. «Ποια γονίδια; Εγώ δεν έπιασα ποτέ ούτε ένα ζάρι στο χέρι μου» ίσως ισχυριστεί ο γονιός που δεν γνωρίζει ότι εξάρτηση σημαίνει από θρησκοληψία ως απλά κάπνισμα, από οινοπνευματώδη ως απλά πολυφαγία, εξάρτηση από ένα πρόσωπο ή από μια ιδεολογία. Αν παρ' όλα αυτά δεν υπάρχει ως κληροδοτούμενο στοιχείο μπορεί να εξετασθεί ως περιβαλλοντικό. Αυταρχικοί γονείς αποθαρρύνουν το παιδί και το καταδικάζουν σε παθητικότητα, η οποία σημαίνει όμως εξάρτηση. Σημειώνεται ότι η εξαρτησιακή προσωπικότητα αναπτύσσεται.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι το αντικείμενο της εξάρτησης, το οποίο στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι ο τζόγος, τα τυχερά παιχνίδια. Εδώ το αντικείμενο της εξάρτησης δεν υπόσχεται μόνο φυγή αλλά υπάρχει η θετική ενίσχυση του κέρδους, του υλικού κέρδους. Η πρόκληση είναι ισχυρότερη, διπλό όφελος· ψυχικό και υλικό. Σύγχρονο καταναλωτικό εξαρτησιακό αντικείμενο συγχρονίζεται με το καταναλωτικό άτομο στη σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία. Έτσι οδηγούμαστε στον τρίτο παράγοντα που είναι το κοινωνικό περιβάλλον του σήμερα, το οποίο συντηρεί και αναπαράγει το αντικείμενο και την προσωπικότητα. Η ομοιογενής κοινωνική ομάδα λύνει το υπαρξιακό πρόβλημα στο μοναχικό, ανασφαλές, ανώριμο και ανεύθυνο άτομο που πλανάται, θεωρώντας τον εαυτό του ανεξάρτητο και ανένταχτο στο σύστημα. Έχει εμπλακεί σε ένα σύστημα εξαρτησιακό που του απορροφά όλη τη θετική σκέψη και ενέργεια. .[…]

Τσακίρη Τόνια, εφημερίδα το Βήμα, 07/11/1999

http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=116122

Εξάρτηση από το διαδίκτυο

Η συμπεριφορά εξάρτησης από το διαδίκτυο χαρακτηρίζεται από απώλεια ελέγχου σχετικά με τη χρήση του. Προοδευτικά μπορεί να οδηγήσει σε έκπτωση των κοινωνικών δεξιοτήτων και απομόνωση, καθώς και παραμέληση σχολικών και δημιουργικών δραστηριοτήτων ή και της υγείας, προσωπικής φροντίδας και υγιεινής.

Πηγή: Διαδίκτυο και μορφές εξάρτησης, Μελέτη σε Ευρωπαίους εφήβους

Άρτεμης Τσίτσικα, ΕλένηΤζαβέλα, Φωτεινή Μαυρομάτη

Σκίτσα: Σπύρος  Ορνεράκης

https://docs.google.com/viewer?url=http://www.eunetadb.eu/files/docs/FinalResearchInternet-GR.pdf&chrome=true