Βαριά βιβλία – τέλος!

Τα φετινά «βαριά» αναγνώσματα με οδήγησαν σε μία αποκλειστική απόφαση: Ποτέ πια βαρύ βιβλίο! Αν υπάρχει ηλεκτρονική έκδοση, έχει καλώς. Αν όχι, ο συγγραφέας έχασε έναν αναγνώστη. Ζούμε στον 21ο αιώνα!

Νίκος Δήμου

20 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2015, 12:31

Η πρώτη εορταστική βόλτα στα βιβλιοπωλεία έφερε ενδιαφέρουσα συγκομιδή. Ανάμεσά τους το τελευταίο του Ορχάν Παμούκ και το άκρως ενδιαφέρον του Νίκου Αλιβιζάτου «Πραγματιστές, Δημαγωγοί και Ονειροπόλοι» – μία σειρά από πορτρέτα Ελλήνων πολιτικών της πράξης και της σκέψης, από τον Καποδίστρια ως σήμερα.

Eπεσα με τα μούτρα. Ιδιαίτερα το βιβλίο του Αλιβιζάτου κοντεύω ήδη να το τελειώσω. Συνδυάζει την οξύτατη αναλυτική σκέψη του συγγραφέα με αυτό που οι Αμερικάνοι ονομάζουν «human interest» – το ανθρώπινο ενδιαφέρον. Μάλιστα επειδή πολλούς από τους σύγχρονους πρωταγωνιστές του τόμου έτυχε να τους γνωρίσω (μερικοί ήταν και φίλοι) το ενδιαφέρον έγινε διπλό.

Ομως η ανάγνωση έφερε και μερικά σωματικά συμπτώματα. Το ένα βιβλίο ζυγίζει ενάμιση κιλό (δεμένο) το άλλο πάνω από ένα. Διαβάζω συνήθως ξαπλωμένος. Έ λοιπόν, το να κρατάς ένα τέτοιο βάρος ψηλά επί πολλή ώρα, σου κόβει τα χέρια. Ο μόνος τρόπος να το διαβάσεις ανώδυνα, είναι καθιστός σε καρέκλα με το βιβλίο ακουμπισμένο σε τραπέζι μπροστά σου. Να, όπως διαβάζαμε τα συγγράμματα στο Πανεπιστήμιο.

Δεν είναι μόνο η ευκολία και η χρηστικότητα. Σκεφθείτε τα ταξίδια και τις διακοπές! Πού να φορτώνεις βαλίτσες με τόμους… Εδώ και χρόνια κουβαλάω μαζί μου βιβλία, ακόμα και στο κινητό μου τηλέφωνο

Τότε βέβαια δεν υπήρχαν άλλες ευκολίες. Σήμερα όμως; Μία ταμπλέτα ζυγίζει 200-300 γραμμάρια και μπορεί να περιέχει εκατοντάδες – για να μη πω χιλιάδες – βιβλία. Η ευκρίνεια των σελίδων είναι άψογη, μπορείς να ρυθμίσεις την φωτεινότητα, το κοντράστ, τον τύπο και το μέγεθος των γραμμάτων. Όσο για το κόστος; Εφάπαξ: ένα ποσό που αρχίζει κάτω από τα εκατό ευρώ.

Δεν είναι μόνο η ευκολία και η χρηστικότητα. Σκεφθείτε τα ταξίδια και τις διακοπές! Πού να φορτώνεις βαλίτσες με τόμους… Εδώ και χρόνια κουβαλάω μαζί μου βιβλία, ακόμα και στο κινητό μου τηλέφωνο. Ξέρετε πόσες φορές με έχουν σώσει σε κενές ώρες αναμονής, στο γιατρό ή στο αεροδρόμιο;

Τα φετινά «βαριά» αναγνώσματα με οδήγησαν σε μία αποκλειστική απόφαση: Ποτέ πια βαρύ βιβλίο! Αν υπάρχει ηλεκτρονική έκδοση, έχει καλώς. Αν όχι, ο συγγραφέας έχασε έναν αναγνώστη. Ζούμε στον 21^ο αιώνα! (Κάτι ανάλογο κάνω και με όσους μου στέλνουν βιβλία. Αν έχουν ηλεκτρονική διεύθυνση, τους απαντάω. Αν περιμένουν να πάρω χαρτί στυλό και φάκελο, να βρω γραμματόσημο και να πάω στο ταχυδρομείο, θα περιμένουν πολύ…).

Τα γράφω αυτά εγώ που έχω ένα σπίτι, ένα αχανές υπόγειο και ένα πατρικό διαμέρισμα, γεμάτα βιβλία. (Κατά εκτίμηση: κοντά στις σαράντα χιλιάδες…). Αλλά η εποχή της άρσης βαρών, πέρασε πια…

Πηγή:Protagon 

Η χαμένη χαρά του να μαθαίνεις

Παπαδημητρίου Λένα

Η γονεϊκή εμμονή με τις ακαδημαϊκές επιδόσεις έχει αποστραγγίσει τα σημερινά παιδιά από τον ενθουσιασμό για την κατάκτηση της γνώσης

Μέσα στη γλυκιά απραξία των καλοκαιρινών διακοπών διαπίστωσα πόσο διαβρωτικό έχει γίνει το στρες για τους μαθητές όλων των βαθμίδων. Τα νέα (από τους παραθερίζοντες στο ίδιο με εμένα κομμάτι της Εύβοιας) ήταν καταιγιστικά. Μια ασθμαίνουσα μητέρα που έκανε εξοντωτικές τηλεφωνικές συνεντεύξεις σε υποψήφιες που θα αναλάμβαναν την κατ' οίκον υποστήριξη του 8χρονου γιου της τη νέα σχολική χρονιά. Μια 15χρονη (άριστη μαθήτρια) που έβαλε τα κλάματα μόλις άκουσε το εφετινό πρόγραμμα του φροντιστηρίου. Δύο νεαροί γονείς που διαπληκτίζονταν (αγγλιστί) παρά θίν' αλός για τις επιδόσεις της 9χρονης κόρης τους στα αγγλικά. Ένας 20χρονος που εγκατέλειψε με συμπτώματα υπερκόπωσης και κατάθλιψης (σύμφωνα τουλάχιστον με τη μαρτυρία του πατρός του) τις σπουδές του στο Λονδίνο.

Κάτι φαίνεται να πηγαίνει πολύ στραβά. Τα σημερινά παιδιά είναι τόσο επιβαρημένα με σχολικές υποχρεώσεις, οργανωμένες δραστηριότητες και βέβαια γονεϊκές προσδοκίες, που εμφανίζουν ήδη από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού συμπτώματα burnout μεγαλοστελέχους πολυεθνικής. Έχουν σχεδόν σταματήσει να παίζουν, έχουν σταματήσει να έχουν χρόνο για κάτι που δεν είναι «δομημένο» και «χρήσιμο» για το επαγγελματικό μέλλον τους.

Σύμφωνα με αμερικανική έρευνα για τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών ηλικίας 6 έως 8 ετών, εν έτει 1997 τα παιδιά περνούσαν (σε σχέση με το 1981) 18% περισσότερο χρόνο στο σχολείο, 145% περισσότερο χρόνο διαβάζοντας για το σχολείο και 168% περισσότερο χρόνο κάνοντας ψώνια με τους γονείς τους! Αποτέλεσμα; Ο καθαρός χρόνος τους για παιχνίδι (συμπεριλαμβανομένου και του παιχνιδιού μπροστά σε μια οθόνη) περιορίζονταν (πάντα το 1997) σε μόλις 11 ώρες την εβδομάδα.

Τα παιδιά σήμερα μαθαίνουν με μοναδικό στόχο την επαγγελματική αποκατάσταση. Όπως μου έλεγε χαρακτηριστικά τις προάλλες ένας θορυβημένος μπαμπάς δύο εφήβων: «Έχεις ακούσει σήμερα κανένα παιδί να ονειρεύεται να γίνει κάτι; Να σου λέει "όταν θα μεγαλώσω θέλω να γίνω ωκεανολόγος ή κοινωνικός λειτουργός;"». Η παιδική ηλικία θυμίζει πλέον ένα εναγώνιο κυνήγι εκπαιδευτικών στόχων (με συνεχείς αξιολογήσεις, εξετάσεις κ.ο.κ.). Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι όλο και περισσότερα παιδιά ανά τον πλανήτη πάσχουν από το «άγχος των εξετάσεων» (test anxiety). Είναι τέτοια η εσωτερική πίεση να πετύχεις, που παραλύει το χέρι σου όταν πας να γράψεις. Σε περυσινό εκτενές άρθρο του με τίτλο «It's Only a Test» το αμερικανικό «Time» εξέταζε την εν λόγω πανδημία «που μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες στη ζωή του ατόμου. Κάποιος, π.χ., που αγχώνεται υπερβολικά με ένα διαγώνισμα μαθηματικών, μπορεί να αποφεύγει συγκεκριμένα μαθήματα επιλογής και να στερεί εαυτόν από πολλά υποσχόμενες επαγγελματικές επιλογές».

Οι ίδιοι οι γονείς, βέβαια, συμβάλλουν τα μάλα στο να παραγκωνιστεί το πάθος για μάθηση (και να υποδαυλιστεί η ψύχωση με το τέλειο βιογραφικό). Η μαμά πίνει φρέντο με τις φίλες της και μιλάει για το άριστα της κόρης της στη Γλώσσα της Γ΄ Δημοτικού ή για το open class του μπαλέτου, ο πατέρας ζει και αναπνέει για την ημέρα που ο γιος θα πάρει το Zertifikat B2 στα γερμανικά. Οι ειδικοί έχουν φθάσει πλέον στο σημείο να ζητούν από τους γονείς να απομακρύνουν την καυτή ανάσα τους από τον (μονίμως σκυμμένο) σβέρκο των παιδιών, να σταματήσουν αυτή την ευνουχιστική υπερεμπλοκή στην ακαδημαϊκή ζωή τους, να πάψουν επιτέλους να τα «βοηθούν» (συχνά με ουρλιαχτά και απειλές) στο διάβασμα. Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη αυτού του είδους έρευνα (για την επίδραση δηλαδή της γονεϊκής ανάμειξης στις ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών) που είδε μέσα στο 2014 το φως της δημοσιότητας αιφνιδίασε τους ίδιους τους ενορχηστρωτές της. Ο Κιθ Ρόμπινσον, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και ο Εϊντζελ Χάρις, της αυτής ειδικότητος στο Πανεπιστήμιο Ντιούκ, διαπίστωσαν εμβρόντητοι (αφού πρώτα μελέτησαν 63 εκφάνσεις της γονεϊκής συμμετοχής, όπως π.χ. στενό τσεκάρισμα του καθημερινού homework, επικοινωνία με δασκάλους, μαραθώνιες συζητήσεις περί επαγγελματικού προσανατολισμού) πως όταν οι γονείς ανακατεύονται υπερβολικά οι επιδόσεις καταβαραθρώνονται.

Ίσως στην Ελλάδα της κρίσης να μην είμαστε ακόμη έτοιμοι για μια επανάσταση à la japonaise, όπως ήταν το 2002 η περίφημη «yutori kyōiku» (εκπαίδευση χωρίς πιέσεις). Τουλάχιστον ας χαλαρώσουμε λίγο αυτό το απάνθρωπο σφίξιμο στα παιδιά. Για να μην πάρουν στα σοβαρά αυτό που έλεγε ο Μαρκ Τουέιν χαριτολογώντας: «Δεν επέτρεψα ποτέ στα σχολικά μου χρόνια να ανακατευτούν με την εκπαίδευσή μου».

*Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου 2014

Το κείμενο το "έκοψα και το έραψα" στα μέτρα κριτηρίου. Μπορείτε να το δείτε ΕΔΩ

Βιβλίο ή λάπτοτ;

(συντομευμένο)

Η απόλαυση της ανάγνωσης και τα σύγχρονα διλήμματα

Σαν να λέμε, Κιθαρίστας ή ντράμερ; Η απάντηση στο στημένο δίλημμα θα ήταν «βιβλίο» εφ' όσον προτι­μούμε το χταπόδι στα κάρβουνα και όχι στο φουρνάκι των μικροκυμάτων. Τα παίρνω με τη σειρά: ο μηχα­νολόγος που συντόνισε το έργο ώστε η Κοζάνη να αποκτήσει τον θαυμαστό ιντερνετικό οικισμό της και να γίνει η πρώτη ελληνική ψηφιακή πόλη, βιάστηκε ωστόσο στην ακροτελεύτια -και πιασάρικην, ομολογουμένως- ερώτηση του δημοσιογράφου «Ένα laptop ή ένα βιβλίο σε κάθε μαθητή;», ν’ απαντήσει ανενδοιάστως: «Οπωσδήποτε ένα laptop. Ας ξεκολλήσουμε λίγο από τις παραδοσιακές μας αγκυλώσεις. Θα προτιμούσα να στέλνω τον επτάχρονο γιο μου στο σχολείο με ένα laptop υπό μάλης, παρά με ένα ογκώδες σακί­διο επ’ ώμου » (ΤΑ ΝΕΑ, «20 ερωτήσεις», 3 Ιουλ. 2010»).

Ώστε «παραδοσιακή αγκύλωση» το βιβλίο; Όσο κι αν μας ταλαιπώρησε με ανούσια έντυπα η σχολική εκπαίδευση, όσο κι αν δεν έχουμε εθιστεί να αντλούμε απόλαυση από το παραδοσιακό διάβασμα, μην πετούμε τις λέξεις σαν να φτύνουμε τσόφλια: δύσκολο να διαβαστεί ο Μπαλζάκ στο λάπτοπ· και ο Λεϊβνίτιος δυσκολότερα.

...

Έχουμε τη μανία να καταστρέφουμε το παλιό στο ό­νομα του καινούργιου: αντί να χτίσουμε τις πολυκα­τοικίες παραδίπλα, όπως έκαμε όλη η Ευρώπη, ανα­τολική και δυτική, εμείς δια της αντιπαροχής γκρεμί­σαμε τα διατηρητέα και δη αγαλλιώντες· και πάλι τώ­ρα, για να εγκαθιδρύσουμε τα e-book θεωρούμε ανα­γκαίο να κατεδαφίσουμε το έντυπο βιβλίο. Μα και περί ποίων «παραδοσιακών αγκυλώσεων» πρόκειται, άλλωστε; Αν το σοβαρέψουμε, τότε οι πληροφορικάριοι είναι οι πλέον ιδεόληπτοι, επειδή η Πληροφορική και τα λάπτοπ της είναι σήμερα του συρμού -και η ιδεοληψία που ερείδεται στον συρμό είναι, λιγότερο συνειδητή και άρα πιο ανέλεγκτη από την παρωχημένη-. Εδώ απαιτείται προσοχή: το αμέσως προσεχές εκ­παιδευτικό ζαβλάκωμα θα επέλθει όχι τόσο από την έλλειψη του λάπτοπ όσο από την ακραία υποτίμηση του τεχνικού μέσου «χαρτί και μολύβι» που συνδυά­ζεται με τη βλακέντια υπεραξίωση και τον φετιχισμό  του διαδραστικού πίνακα.

Η ηλεκτρική κιθάρα δεν μπόρεσε βεβαίως να υποκαταστήσει την «παραδοσιακή» δακτυλόκρουστη για τον ίδιο λόγο που το λάπτοπ δεν θα υποκαταστήσει ποτέ το χειροπιαστό βιβλίο. Βιβλίο και λάπτοπ μπορούν να συμπορεύονται ως παραπληρωματικά και αλληλοσυναρτώμενα και οι ηβώντες λαπτοπίστες έχουν κάμποσα να μάθουν από το «παραδοσιακό» βιβλίο, από τις τέχνες και τις τεχνικές του (το αρμόδιο υπουργείο ευνοεί τον φανατισμό υπέρ του λάπτοπ επειδή υποκαθιστώντας τα έντυπα θα μειώσει δρα­στικά το κόστος του σχολικού βιβλίου -και ως προς αυτό θα πράξει ορθά. Απλώς, πρέπει να βρεθούν στο μεσοβραχυπρόθεσμο μέλλον τρόποι και για την κα­λαίσθητη επιβίωση ορισμένων τουλάχιστον σχολικών βιβλίων· η έντυπη παράδοση να μη λείψει).

Το δίλημμα ωστόσο «βιβλίο ή λάπτοπ» δεν είναι πλαστό: οι σημερινοί μαθητές και φοιτητές προκρίνουν αναμφίβολα -και ευλόγως- το λάπτοπ (βήμα προόδου: οι αμέσως προγενέστεροι προτιμούσαν τα φωτοαντιγραφημένα κλεψίτυπα εις βάρος των βιβλίων , επειδή εκτός από μοντέρνο είναι κυρίως μηχάνημα πολλαπλών χρήσεων· οι έφηβοι πληροφορούνται, εσεμεσάρουν, ψαύουν και πλοηγούνται και ερωτο­τροπούν στο αέναον Διαδίκτυον -ζουν στον θαυμαστό ψηφιακό κόσμο τους.

Έναντι του κατά πολλά χρηστικότερου λάπτοπ, το βιβλίο αντιβάλλει τον παραδοσιακό του μηχανισμό, τον σχεδιασμό, την εκτύπωση και τη δεσιά του· την αίσθηση του αναλογικά μεταβλητού βάρους, το α­ναλλοίωτο μέγεθος των ατρέμιστων σελίδων και των στεριωμένων στοιχείων, τα διπλοπερασμένα χρώμα­τα, τις οσμές του χαρτιού, της μελάνης και του δέρ­ματος, την ανεξαρτησία από το ηλεκτρικό ρεύμα, την ομορφιά της τυπογραφικής τέχνης του και τελικά τη συναίσθηση της κληροδοσίας -κοντολογίς την επί­γνωση μιας πεπερασμένης αιωνιότητας που μορφοποιείται χάρη στην απτή υλικότητά του. Τα σύγχρονα λογισμικά έχουν να διδαχθούν από τον αστρολάβο των Αντικυθήρων.

Μήτε, εξάλλου, το λάπτοπ βολεύεται υπό μάλης· θέλει κι αυτό το σακίδιό του.

*Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ στις 3 Μαϊου 2011.

Από το βιβλίο του Μίμη Σουλιώτη  Η αυθάδεια των «αθώων», εκδ. Επίκεντρο, Αθήνα 2013

Μήπως ξέρετε το Book?

 ( Από το YouTube )
Πολύ έξυπνο το παρακάτω βίντεο, που παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια της 8ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης  ως μέρος  συζήτησης με θέμα: "Το διαδίκτυο και οι έφηβοι" (Κυριακή, 8/5/2011).
Περισσότερα εδώ




Ευχαριστώ την καλή μου φίλη Ρίτσα , που μου το έστειλε ηλεκτρονικά

Απαξίωση της γνώσης

Πολύς θόρυβος - και όχι άδικα - έχει σηκωθεί για το θέμα των σχολικών βιβλίων, μετά την εξαγγελία του υπουργείου Παιδείας για κατάργηση του Οργανισμού Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ) και τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων του είτε απευθείας στο υπουργείο, είτε σε ένα νέο φορέα. Η ουσία των κυβερνητικών μέτρων πάει πολύ πιο πέρα από την κατάργηση του ΟΕΔΒ, γιατί οδηγούμαστε σε πλήρη υποβάθμιση και απαξίωση των σχολικών βιβλίων για την ίδια την εκπαιδευτική - μορφωτική διαδικασία. Συγκεκριμένα:

1. «Ο σχεδιασμός, η οργάνωση και ο συντονισμός της παραγωγής και διανομής των σχολικών βιβλίων, τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή», ανατίθενται στο νέο φορέα που θα αναλάβει συνολικά τις ψηφιακές εφαρμογές και τα ψηφιακά μέσα στην εκπαίδευση. Τον πρώτο λόγο στις εργασίες του νέου φορέα θα έχουν τα ψηφιακά μέσα και η έντυπη μορφή των βιβλίων θα μπει σε δεύτερη μοίρα. Αυτό, εξάλλου, το είχε εξαγγείλει η υπουργός Παιδείας από τις αρχές του καλοκαιριού, λέγοντας ότι στο νέο σχολείο οι εκπαιδευτικοί «θα χρησιμοποιούν πολύ το ψηφιακό υλικό και την αυτενέργειά τους και όχι αποκλειστικά το βιβλίο και τις παραγράφους του». Απαξίωση του βιβλίου, όμως, σημαίνει απαξίωση της ίδιας της γνώσης. Στα «πακέτα μαθημάτων» που θα απαρτίζονται από ηλεκτρονικά αρχεία, φωτοτυπίες, βίντεο κ.λπ. δεν μπορεί να ανατρέξει κανείς ξανά και ξανά όπως κάνει σε ένα βιβλίο, δεν μπορεί να αναπτύξει την ίδια κριτική σκέψη όπως την αναπτύσσει καθώς διαβάζει, σε τελική ανάλυση δε μαθαίνει να αγαπά το διάβασμα και τη μόρφωση.

2. Πριν από ένα μήνα, στο όνομα της δημιουργίας μιας «κουλτούρας σεβασμού» του βιβλίου, το υπουργείο Παιδείας απέστειλε στα σχολεία εγκύκλιο για την «επαναχρησιμοποίηση των σχολικών βιβλίων». Θα βραβεύονται, λέει, τα σχολεία που στο τέλος της χρονιάς θα συγκεντρώνουν τα βιβλία των μαθητών σε καλή κατάσταση, ώστε να επαναχρησιμοποιούνται του χρόνου από τους επόμενους μαθητές ή να ...στέλνονται για πολτοποίηση! Δηλαδή, στο όνομα του «σεβασμού» του βιβλίου, οι μαθητές δε θα πρέπει, π.χ., να κρατούν σημειώσεις πάνω στα βιβλία, δε θα πρέπει να υπογραμμίζουν κ.ο.κ. Θα μαθαίνουν ότι είναι καλύτερο, δηλαδή, να στείλουν τα βιβλία για πολτοποίηση, από το να τα κρατήσουν και να τα ξαναδιαβάσουν, να χρησιμοποιήσουν αποσπάσματα από αυτά κ.λπ. Μα, έτσι ακριβώς απαξιώνονται τα βιβλία, όταν λες ουσιαστικά στους μαθητές ότι στο τέλος της χρονιάς θα τους είναι άχρηστα!

3. Η ψηφιακή αναμόρφωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας συνεπάγεται τον αντίστοιχο εξοπλισμό των σχολείων, των εκπαιδευτικών και των μαθητών. Ηδη, διάφορες ιδιωτικές εταιρείες νέων τεχνολογιών κάνουν περατζάδα στα σχολεία και ενημερώνουν για τους «διαδραστικούς πίνακες» και άλλα ...«καθρεφτάκια για ιθαγενείς». Πολύ γρήγορα, δε, η περατζάδα θα γίνεται για την ανανέωση του εξοπλισμού, αφού οι νέες τεχνολογίες ανανεώνονται με καλπάζοντες ρυθμούς. Το ίδιο θα αναγκάζονται να κάνουν γονείς και μαθητές στο σπίτι, με δικό τους κόστος. Αν στα παραπάνω συνυπολογίσουμε ότι ο νέος φορέας θα είναι Ιδιωτικού Δικαίου, με μεγαλύτερη ευελιξία να κάνει μπίζνες με τις επιχειρήσεις, είναι φανερό ότι ανοίγεται πεδίον δόξης λαμπρόν για κερδοφορία των εταιρειών νέας τεχνολογίας, ενώ πολλαπλασιάζεται το κόστος του σχολείου για τη λαϊκή οικογένεια.

Γιάννα ΣΤΡΕΒΙΝΑ
Πηγή: εφημερίδα Ριζοσπάστης

Και πότε...

Γίνεται σχολείο, γίνεται μάθημα με τα ...ψέματα;

 

Και πότε θά 'ρθουν οι φωτοτυπίες; Θα μας τις στείλει η υπουργός με mail... (Από το http://antistachef.files.wordpress.com)


Πηγή: εφημερίδα Αυγή

Οι εραστές της γραφής

 (Μολύβι ή Γραφομηχανή - Μελάνι ή Υπολογιστής)

«Δεν ξέρω ποιος υπέροχος νους ανακάλυψε το μολύβι. Ας είναι ευλογημένος. Μ' αρέσει η μυρωδιά του μολυβιού. Το ελικοειδές άνθος που βγάζει η ξύστρα. Το χρατς χρατς πάνω στο χαρτί, αν είναι σκληρό το μολύβι, η γομολάστιχα για να σβήνει τα λάθη».
Τρυφερές σκέψεις του ποιητή Μάνου Ελευθερίου στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης, των σύγχρονων διαδικτυακών e-mails και sms επι-κοινωνιών. Το χαρτί φθίνει, το γραπτό κείμενο απειλείται, κάποιοι εραστές του χειρογράφου, όμως, δεν απομακρύνονται από την υλικότητα και την καταγωγική ηδονή της παραδοσιακής τεχνικής.

«Επιστροφή στο ένστικτο»

Της ΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΥΛΑ*

 

 Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για ένα μολύβι που όταν αντίκρισε την πρώτη γραφομηχανή ένιωσε το χλοερό έδαφος της γραφής να σείεται κάτω από τα πόδια του, σαν προαίσθημα ότι η απόλυτη, αποκλειστική, η ιδεώδης σχέση του με το χέρι που ήταν «ο κολλητός του» προορισμός, κλονίζεται.
Αθελά μου, έγινα υπέρμαχος αυτού του κλονισμού. Απέκτησα γραφομηχανή στα 18 μου, μόλις διορίστηκα στην Τράπεζα. Απαραίτητη γνώση. Ομως σιγά σιγά το άγγιγμα αυτών των πλήκτρων, διαπέρασε και γοήτευσε και την ζωή των ιδιωτικών μου έσω ήχων. Με το πλεονέκτημα ότι τους εξωτερίκευε ευανάγνωστους. Ενώ το μολύβι, αυτός ο μάμος που ξεγένναγε κάποτε το πρώτο αστραπιαίο, φευγαλέο κλάμα μιας ιδέας, ενός στίχου, προ του πανικού, να προλάβει να το καταγράψει, και προ της παραπλανητικής ευχέρειας που δίνει το προχειρογραμμένο, μετέτρεπε τις νότες και τις συλλαβές αυτού του νεογέννητου κλάματος σε τρομ0κρατημένο αίνιγμα. Τόσο επιζήμια επηρέαζε τον καλό, κατά τα άλλα, γραφικό μου χαρακτήρα. Δεν έβγαινε τίποτα απολύτως απ' όσα σημείωνα.
Κατ' ευθείαν λοιπόν στη γραφομηχανή. Χρόνια. Ωσπου, μια πιο προηγμένη απιστία λησμόνησε τη γραφομηχανή. Το λαπ τοπ. Ως γραφομηχανή και μόνο. Αλλά με τι ευκρίνεια γράφονταν οι αποτυχίες. Και τι νοικοκυρεμένα. Ούτε σκόρπια χαρτιά, ούτε να χάνω τις σελίδες, ούτε να σκίζω τα σωστά αντί για τα λάθη, μη ξεχωρίζοντας ποιο το σωστό και ποιο το λάθος -ούτως ή άλλως δύσκολη πάντα δουλειά. Ομως, τα γράμματα που έγραψα, που έστειλα ή δεν έστειλα, που ελήφθησαν ή δεν ελήφθησαν... υπ' όψιν, ήταν και παραμένουν, ο κρυφός ιερός τόπος, όπου συναντήθηκαν συναντιούνται, το χέρι με το μολύβι ή την πένα, για να τελέσουν το μυστήριο της εκ γενετής άρρηκτης σχέσης τους με ένα προσκύνημα στην χειροποίητη εικόνα της γραφής.
Ναι, καυχιέμαι, ότι τα πιο επιτυχημένα παράπονα που έγραψα είναι χειρόγραφα. Η γραφή, πώς να κάνουμε, όσο κι αν ταξιδέψει και αν ζήσει στα ξένα... μέσα, κάθε τόσο, εκεί που γεννήθηκε θα επιστρέφει: στο ένστικτό της.
* Ακαδημαϊκός και ποιήτρια

«Το μελάνι δίνει άλλη θερμοκρασία»

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΥ*
 Στην ηλικία των εννέα περίπου ετών, η Μάνα μου -δημοδιδασκάλισσα σε ορεινό χωριό της Μεσσηνίας- μας ασκούσε στην καλλιγραφία. Με κονδυλοφόρο και καλαμάρια βαθέος μπλε, αλλά και μαύρου μελανιού. Κομψότατα, της φίρμας «Μενούνος». Τα επαρχιακά χαρτοβιβλιοπωλεία διέθεταν το είδος σε αφθονία. Είταν ο καιρός που μας μάθαινε την γλώσσα του Παπαδιαμάντη και την Γραμματική του Τζαρτζάνου. Η πρόοδός μου στην καλλιγραφία, νοστίμιζε τον άχαρο, για κάθε παιδί, σχολικό καταναγκασμό. Δώρο των γονιών μου, η πρώτη πένα. Parker, με αντλία -αμπούλες τότε, αρχές του '72, δεν υπήρχαν. Εκτοτε διαμορφώθηκε ο γραφικός μου χαρακτήρας και η αγάπη στο καλό χαρτί, δίχως γραμμώσεις. «Σε κάθε τι υπάρχει μια σωματική στάση», μας είπε ο Σεφέρης. Πολλώ δε μάλλον στην γραφή. Και στην ανάγνωση. Η πάλη με τις λέξεις, σημαίνει προσπάθεια. Σωματική. «Αδελφέ Ιωάννη, ο λιχανός της δεξιάς μου έχει δαρμούς και πόνους, η μέση μου πονεί» έγραφε, με τον σεσυρμένο από μυστικούς ανέμους γραφικό του χαρακτήρα, ο Παπαδιαμάντης στον Βλαχογιάννη, στα 1908. Οι συνέπειες είναι, ίσως, οδυνηρές. Αλλά τι φταις, όταν η σκέψη σου καταργείται μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή. Αντιλαμβάνομαι την γραφή ως χειρωνακτική τέχνη. Χειρώναξ: Ο άναξ, ο βασιλιάς των χεριών. Το μελάνι δίνει άλλη θερμοκρασία και υγρασία στις λέξεις. Που γυρεύουν το αίμα της ψυχής σου. Εξακολουθώ να επικαλούμαι τους χαλκέντερους της χειρωναξίας: Τον Παλαμά και τον Ρίτσο, τον Σεφέρη -που κάποτε γύριζε μανιωδώς νύχτα, για να βρει μελάνι σέπια, γιατί του 'χε τελειώσει.
Και τις επάλληλες γραφές και αντιγραφές στα έργα του Μπαλζάκ ή του Ντοστογιέφσκι. Οι μικροί μου γιοι με δουλεύουν. Με προτρέπουν να προσαρμοσθώ. Ομως η γυναίκα μου καταλαβαίνει και μου πληκτρολογεί τα οριστικά κείμενα για τον εκδότη. Αλλωστε, οι φιλόσοφοι ισχυρίζονται πως ζούμε στην εποχή της «αυτοπραγμάτωσης». Αλλοι -υποβοηθούντων των υπολογιστών- με μυθιστορήματα 750 σελίδων (το minimum). Αλλοι με τις πένες, τα μελάνια και τα εύλαλα χαρτιά. Που ζητούν να βουτήξεις.
* Ποιητής και δοκιμιογράφος

Η ανάδυση του ψηφιακού βιβλίου

(αποσπάσματα από το άρθρο του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου)
-για να το διαβάσετε ολόκληρο κλικ εδώ -

Το ψηφιακό βιβλίο θα σημάνει, αργά ή γρήγορα (ακόμη και για τη μονίμως βραδυπορούσα Ελλάδα), τη μετάβαση σε μια καινούργια ήπειρο (για να θυμηθώ έναν κάπως πεπαλαιωμένο όρο του Λουί Αλτουσέρ), όπου τα πάντα (κείμενα, συγγραφείς, εκδοτικοί οίκοι, πνευματικά δικαιώματα) θα μπουν σε μια διαδικασία σαρωτικού μετασχηματισμού.

Τι ακριβώς, όμως, είναι το ψηφιακό βιβλίο; Σύμφωνα με έναν αρκετά επίσημο ορισμό, τον ορισμό που δίνει το Λεξικό της Οξφόρδης (διατίθεται στον τόπο της Wikipedia), το ψηφιακό βιβλίο είναι ένα κείμενο όπως όλα τα άλλα, με τη διαφορά ότι βρίσκεται αποθηκευμένο σε ηλεκτρονική μορφή και διαβάζεται μέσω μιας ειδικής συσκευής....

Ηλεκτρονική ανάρτηση και πνευματικά δικαιώματα
Η πρόσφατη απόφαση της Google να ψηφιακοποιήσει εκατομμύρια τίτλους βιβλίων (τίτλους τους οποίους αντλεί από τις μεγαλύτερες βιβλιοθήκες της υδρογείου κατόπιν ειδικής συμφωνίας), κινητοποίησε συγγραφείς και εκδότες σε ολόκληρο τον κόσμο. Αμέτρητα τα ερωτήματα και, κυρίως, τα προβλήματα.
...
Και επειδή απέναντι στο βιβλίο είμαστε ακόμη όλοι παραδοσιακοί αναγνώστες, ανεξαρτήτως ηλικίας και γενιάς, οι γκρίνιες, οι φόβοι, αλλά και οι εσχατολογίες δεν λείπουν. Πολλοί μιλούν για την κατάργηση της ανάγνωσης ως ιεροτελεστίας: η επιλογή του τίτλου από τα ράφια του βιβλιοπωλείου ή της βιβλιοθήκης, το αργό και αμέριμνο ξεφύλλισμα, ο σελιδοδείκτης και ο σελιδοκόπτης, η επαφή με την υφή και τη μυρωδιά του χαρτιού, όλη με δυο λόγια η χειρωνακτική κουλτούρα του Γουτεμβέργιου, μαζί με την αισθησιακή και την ηδονική της βάση, θα πάει οσονούπω περίπατο, κυριαρχημένη από το απόλυτα ομογενοποιημένο πεδίο των bites (ό,τι η ψυχανάλυση του Friedrich Kittler ονομάζει «τεχνική της πληροφορίας»).



Μια πορεία χωρίς επιστροφή 

Ολα αυτά μπορεί να είναι σωστά, αλλά και ο Ουμπέρτο Εκο, δεινός ιστορικός και σχολιαστής των βιβλιακών φαινομένων, έχει δίκιο όταν θυμώνει με το κύμα διαμαρτυρίας που ξεσηκώνει το ψηφιακό βιβλίο.
...

Μπορεί το τέλος του τυπωμένου βιβλίου να μην έρθει εν τέλει ποτέ ή να αργήσει υπερβολικά (το e-book είναι γνωστό από τις αρχές της δεκαετίας του '70, αλλά μπήκε στο κέντρο της συζήτησης μόνο μετά τις τελευταίες εξελίξεις στο πεδίο των αναγνωστικών συσκευών), η ηλεκτρονική πραγματικότητα, ωστόσο, αποτελεί αδήριτο γεγονός και η ανάπτυξη του ψηφιακού βιβλίου είναι μια πορεία χωρίς επιστροφή.
Εκείνο, άλλωστε, το οποίο πρόκειται να χαθεί, αν χαθεί στ' αλήθεια, δεν είναι η ανάγνωση, αλλά ένα εξαιρετικά μακρόβιο μέσον της, η τυπογραφία
...

Το ποντίκι, το «αργό διάβασμα» και το e-book

Το «αργό διάβασμα» είναι ένας σχετικά νέος ακτιβισμός, που θέλει να αποσπάσει τον χρήστη του υπολογιστή από την αλόγιστη ταχύτητα, την τυχαία επιλογή και την αποσπασματική κατανάλωση του πληροφοριακού υλικού με το οποίο έρχεται σε επαφή μέσα από το αλόγιστο σερφάρισμα, μετατρέποντάς τον σε ψαγμένο και πραγματικά ενημερωμένο αναγνώστη.

Οπως το κίνημα του «slow food» επιδιώκει να ανατρέψει την ισοπεδωτική λογική της μαζικής και άγευστης εστίασης, βάζοντας μπροστά μας πιάτα που απαιτούν την ενεργό προσοχή και την προσωπική συμμετοχή μας, έτσι και το κίνημα του «αργού διαβάσματος» ζητάει άγρυπνους αναγνώστες, πρόθυμους να αναμετρηθούν με τα κείμενα τα οποία έχουν προ οφθαλμών και ικανούς να πιάσουν μεγέθη απαγορευτικά για το συνεχές κλικ του ποντικιού.
Το ηλεκτρονικό βιβλίο δεν αποκλείεται να αποδειχθεί πολύτιμος αρωγός προς μια τέτοια κατεύθυνση. Μεταφέροντας τους νέους σε μια περιοχή με την οποία νιώθουν απολύτως εξοικειωμένοι (την ηλεκτρονική οθόνη και τα πλήκτρα της), παίζοντας, για να το πω διαφορετικά, με τους εντελώς δικούς τους όρους, μπορεί να τους εθίσει (με τη συνδρομή των υποστηρικτών του «αργού διαβάσματος») στο ζητούμενο της αναγνωστικής επιβράδυνσης και να εξασφαλίσει την ανταπόκρισή τους στα κείμενα, χωρίς να τους αναγκάσει να υποστούν το κρύο ντους της ξαφνικής μεταπήδησης από την υπερκινητικότητα του ψηφιακού χώρου στην ακινησία της τυπωμένης σελίδας.
Η δεδομένη ευκολία του αστραπιαίου εντοπισμού λέξεων, θεμάτων και ονομάτων μπορεί έτσι να λειτουργήσει ως πολύτιμο εργαλείο στα χέρια νεότερων και παλαιότερων, προκειμένου να τους οδηγήσει σε κάτι το οποίο αρκετοί διατείνονται πως έχει εκλείψει οριστικά από την εποχή μας: στα μικρά και τα μεγάλα μυστικά (στα κρυφά και ανεκδήλωτα μηνύματα) του κειμένου. Κι εκείνο το οποίο υπερισχύει σ' έναν τέτοιο ορίζοντα δεν είναι, πιστεύω, η τυφλή αισιοδοξία, αλλά ο λογικός υπολογισμός των πιθανοτήτων και ο πραγματισμός.
Πηγή : Εφημερίδα Ελευθεροτυπία

Διαδίκτυο ή χαρτί

Δυο ειδήσεις έπεσαν απανωτά η μία πάνω στην άλλη, σχετικά με την κατάργηση της έντυπης και την προτίμηση της ηλεκτρονικής μορφής . Πρόκειται για δύο έντυπα διαφορετικά,  λεξικό το πρώτο,  εφημερίδα η δεύτερη, που εκδίδονται σε διαφορετικά μήκη και πλάτη της υδρογείου.

Κι όσο θυμάμαι το περσινό θέμα της έκθεσης των Πανελληνίων εξετάσεων…

Παραθέτω τα κείμενα όπως δημοσιεύτηκαν στον ημερήσιο τύπο:

ΤΟ ΛΕΞΙΚΟ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΤΗΣ ΟΞΦΟΡΔΗΣ ΘΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΛΕΟΝ ΜΟΝΟ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο «θάνατος» ενός λεξικού...

Το Λεξικό της Αγγλικής Γλώσσας της Οξφόρδης (Oxford English Dictionary), ο πλέον αξιόπιστος οδηγός για τη μελέτη της αγγλικής γλώσσας, τυπώνεται εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Ομως, η επόμενη έκδοσή του μάλλον θα είναι διαθέσιμη στους μελετητές μόνο online.

Το Oxford English Dictionary ξεκίνησε την έκδοσή του το 1884 και από τον Δεκέμβριο θα υπάρχει η νέα ολοκληρωμένη ηλεκτρονική επικαιροποιημένη επανέκδοσή του. Ή αλλιώς, αντίο χαρτί (φωτ. Ass. Press) Ο εκδοτικός οίκος Oxford University Press ανακοίνωσε χθες ότι εδώ και καιρό η διαδικτυακή χρήση του λεξικού αυξάνεται και έχει κατά πολύ ξεπεράσει τη ζήτηση όλων των τυπωμένων εκδόσεών του. Μέχρι δε η ομάδα των 80 λεξικογράφων να τελειώσει την αναθεώρηση και επικαιροποίηση της επόμενης έκδοσης, ένα έργο κολοσσιαίων διαστάσεων που θα χρειαστεί ακόμα χρόνια ολόκληρα, ο εκδοτικός οίκος αμφιβάλλει σφόδρα αν θα υπάρχει στην αγορά έστω και η ελάχιστη ζήτηση για την έντυπη έκδοση. Το Oxford English Dictionary δέχεται πλέον κατά μέσο όρο 2 εκατομμύρια διαδικτυακές επισκέψεις από τους συνδρομητές του μηνιαίως, ενώ η μεγάλη του έκδοση των 20 τόμων -με τιμή 750 στερλίνες ή 914 ευρώ- έχει πουλήσει συνολικά 30.000 αντίτυπα, ενώ και οι μικρότερες, συντομευμένες, εκδόσεις του αντιμετωπίζουν σημαντική πτώση στις πωλήσεις.
Το Oxford English Dictionary ξεκίνησε την έκδοσή του το 1884 και, δεχόμενο συνεχείς προσθήκες επί δεκαετίες, κυκλοφόρησε στην ολοκληρωμένη του μορφή το 1928. Υπήρξε το πρώτο περιεκτικό αγγλικό λεξικό μετά το «Λεξικό της αγγλικής γλώσσας» του Σάμιουελ Τζόνσον του 1755 και έκτοτε εκτελεί χρέη αυθεντίας ως προς τη σημασία και ετυμολογία των λέξεων. Το 2000 η δεύτερη έκδοση του λεξικού βγήκε και στο Διαδίκτυο μέσω συνδρομής και η τεράστια ύλη του αυξάνεται με προσθήκες κάθε τρίμηνο. Τον Δεκέμβριο αναμένεται η νέα ολοκληρωμένη ηλεκτρονική επικαιροποιημένη επανέκδοση της δεύτερης έκδοσης.

Ντ.Β. (Πηγή: Associated Press)

Πηγή : εφημερίδα Ελευθεροτυπία

 

Ψηφιακό βιβλίο

Συνεντεύξεις εκδοτών

(αποσπάσματα)
Πηγή: εφημερίδα Καθημερινή 
Θάνος Ψυχογιός: «Είναι πιθανό να χαθούν θέσεις εργασίας»
Από εμπορική άποψη, ποια είναι τα πλεονεκτήματα του ψηφιακού βιβλίου; Τα ψηφιακά βιβλία καθώς και τις συσκευές ανάγνωσης τα βλέπουμε ως μια πρόκληση και μια συναρπαστική ευκαιρία να επεκταθούμε. Θα διευρύνουν τα σημεία διάθεσης των βιβλίων μας (με την άμεση διανομή, χωρίς μεταφορικά έξοδα, σε όλα τα σημεία του κόσμου), θα προσεγγίσουν τους φανατικούς χρήστες των Η/Υ και μαζί και τους νέους. Παράλληλα, θα μειώσουν το κόστος από τις αποθήκες, επιστροφές, φθορές και θα προσφέρουν μια νέα δυνατότητα στα εξαντλημένα βιβλία να ξαναβγούν στην κυκλοφορία. Επίσης, θα οδηγήσουν στον εμπλουτισμό του περιεχομένου των βιβλίων με μουσική ή βίντεο και στη διαδραστική επικοινωνία του συγγραφέα με τους αναγνώστες.
Και τα μειονεκτήματα; Εχουν να κάνουν κυρίως με τη συναισθηματική σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο. Ο χρήστης δεν θα μπορεί να αγγίξει το ηλεκτρονικό αρχείο, να απολαύσει τη μυρωδιά του τυπωμένου χαρτιού, να γυρίσει τις σελίδες νιώθοντας την αίσθηση του χαρτιού, να το δωρίσει με προσωπική αφιέρωση, ακόμη και να προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του αναγνώστη ο άλλος που τον βλέπει τι διαβάζει. Από εμπορική άποψη, το κύριο μειονέκτημα είναι οι τυχόν απώλειες θέσεων εργασίας από παραδοσιακούς κλάδους του βιβλίου - αν και το πιο πιθανό, πιστεύω, είναι απλώς να αλλάξει το περιεχόμενο των θέσεων εργασίας των εργαζομένων του κλάδου.
Και αν στο μέλλον το ψηφιακό «εκτοπίσει» πλήρως το έντυπο βιβλίο, θα χαθούν οριστικά επαγγέλματα όπως αυτό του βιβλιοπώλη ή του τυπογράφου; Κατ' αρχάς, πιστεύω ότι το ψηφιακό βιβλίο σίγουρα θα αποσπάσει μερίδιο από το έντυπο, αλλά δεν υπάρχει περίπτωση να το υποκαταστήσει. Βέβαια, έτσι κι αλλιώς βρισκόμαστε ενώπιον μιας τεχνολογικής επανάστασης η οποία συμπαρασύρει και εμάς και μας προκαλεί να αναθεωρήσουμε το επιχειρηματικό μας μοντέλο. Οι βιβλιοπώλες και οι τυπογράφοι καλούνται να ευθυγραμμιστούν με τις εξελίξεις, αλλά και των εκδοτών το μέλλον δεν προαλείφεται ευνοϊκό αν δεν αναθεωρήσουν τον τρόπο με τον οποίο σήμερα λειτουργούν. Το κλειδί βρίσκεται στην κατανόηση της αποστολής του εκδότη, η οποία ποτέ δεν αλλάζει: η επιλογή και ανάδειξη αξιόλογων συγγραφέων και κειμένων και η προώθησή τους στο αναγνωστικό κοινό.

Αργύρης Καστανιώτης: «Θα συμπληρώσει το βιβλίο, δεν θα το αντικαταστήσει»
…
Το ψηφιακό βιβλίο δεν είναι, δηλαδή, ανταγωνιστικό ως προς το έντυπο; Θεωρώ ότι δεν έρχεται να το αντικαταστήσει, αλλά να το συμπληρώσει. Για παράδειγμα, σ' εμάς τους εκδότες δίνει την ευκαιρία να ξαναζωντανέψουμε παλαιότερους τίτλους που έκλεισαν τον εμπορικό τους κύκλο και δεν μπαίνουν ξανά στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Οπότε ξαφνικά αυτοί οι τίτλοι θα γίνουν ξανά εμπορικά διαθέσιμοι για όποιον θέλει να τους διαβάσει. Επίσης, βιβλία και ανθολογίες ποίησης που θεωρούνταν οικονομικά ασύμφορα, ξαφνικά γίνονται βιώσιμα διότι εκμηδενίζεται το κόστος διαχείρισης και παραγωγής. Ενας λάτρης της λογοτεχνίας, όμως, θα προτιμήσει την τυπωμένη έκδοση.
Θα βρίσκει όμως στην αγορά το βιβλίο, από τη στιγμή που θα μπορεί να το «κατεβάσει» οποιαδήποτε στιγμή και από οπουδήποτε; Θα βρεθούν λύσεις ώστε η τυπογραφία να γίνει συμβατή με την ψηφιακή τεχνολογία, όπως για παράδειγμα η espresso-book machine, η τυπογραφική μηχανή της εταιρείας On demand books που μπορεί να τυπώσει γρήγορα και φθηνά ένα αντίτυπο από το ψηφιακό του αρχείο. Πρόσφατα, μάλιστα, η Google ήρθε σε συμφωνία με την εν λόγω εταιρεία ώστε η δεύτερη να μπορεί να εκτυπώσει ανά πάσα στιγμή όλα τα public domain βιβλία -δημόσιας ιδιοκτησίας βιβλία- που βρίσκονται ψηφιοποιημένα στη βιβλιοθήκη Google Books. Eν ολίγοις, αγοράζοντας μια τέτοια μηχανή, ένα βιβλιοπωλείο ξαφνικά θα είχε πάρα πολλά αντίτυπα διαθέσιμα προς πώληση.
…




Ηλίας Λιβάνης: «Εγκυκλοπαίδειες και λεξικα τα πρώτα θύματα»
Για ποιο λόγο; Η έως τώρα εμπειρία μου δείχνει ότι, για παράδειγμα, πλέον δεν εκδίδονται εγκυκλοπαίδειες και λεξικά - ή παράγονται πολύ λιγότερα συγκριτικά με το παρελθόν. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Οτι επιστημονικά συγγράμματα και βιβλία γνώσης αρχίζουν σταδιακά να «φεύγουν» από το έντυπο. Αλλωστε, ένας αναλυτής, ένας επιστήμονας, ένας φοιτητής μπορεί πολύ εύκολα να έχει πρόσβαση μέσω ίντερνετ σε έναν τεράστιο πλούτο γνώσης. Κάτι που λειτουργεί αρνητικά ως προς το τυπωμένο βιβλίο.
Τι προβλέπετε για άλλες κατηγορίες, όπως το μυθιστόρημα; Οτι οποιαδήποτε εξέλιξη θα αργήσει και, προσωπικά, εύχομαι να μην πεθάνει ποτέ το βιβλίο όπως το ξέραμε μέχρι σήμερα. Πολλά, βέβαια, θα εξαρτηθούν από τις δυνατότητες των e-reader και αν αυτά θα αλλάξουν καθολικά τον τρόπο ανάγνωσης - έτσι ώστε, π.χ., να μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει μια τέτοια συσκευή στην παραλία.
Πιστεύετε ότι η τεχνολογία θα καταφέρει τελικά να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε; Καθώς στην αγορά των e-reader έχουν μπει εταιρείες-κολοσσοί, νομίζω πως κάποια στιγμή θα κυκλοφορήσει ένα μηχάνημα το οποίο δεν θα έχει να ζηλέψει σε καλαισθησία το τυπωμένο βιβλίο. Σε αυτή την περίπτωση, θα μιλάμε πια για το τέλος της έντυπης μορφής. Κατά τη γνώμη μου, η εποχή του Γουτεμβέργιου τέλειωσε.
Πηγή: Περιοδικό «Κ»

Το ηλεκτρονικό και το χάρτινο βιβλίο θα συμβιώσουν αρμονικά

Του Σπύρου Γιανναρά
ΕΚΔΟΣΕΙΣ. Με την εμφάνιση του ηλεκτρονικού βιβλίου έγινε πλέον κοινή συνείδηση -σε έναν χώρο όπου τα γεγονότα επιβάλλονται συνήθως ως τετελεσμένα- ότι διανύουμε μια μεταβατική περίοδο τρικούβερτων αλλαγών, που αναμένεται να μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε όχι μόνο το δημιούργημα, το έργο τέχνης, το «εμπόρευμα» που λέγεται βιβλίο, αλλά και ό,τι σχετίζεται με αυτό: εκδότες, βιβλιοπωλεία, βιβλιοθήκες, ακόμα και τους ίδιους τους δημιουργούς και τους στυλοβάτες του: συγγραφείς, κριτικούς, εκδότες, βιβλιοδέτες κ.λπ. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στη «Figaro» ο διευθυντής του μεγαλύτερου εκδοτικού οίκου της Γαλλίας, των εκδόσεων «Gallimard», Αντουάν Γκαλιμάρ προέβλεψε, εμφανώς βαρυκαρδισμένος, το τέλος ενός προστατευόμενου κόσμου μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Το μεγαλύτερό μου άγχος είναι η πειρατεία. Εχοντας δει τι συνέβη στη μουσική, στον κινηματογράφο, αναρωτιόμαστε έντρομοι αν θα γνωρίσουμε κι εμείς αυτή τη μάστιγα. Το ηλεκτρονικό όμως βιβλίο θέτει και άλλα ερωτήματα, όπως το ποιος θα το ελέγξει, ποια θα είναι τα δίκτυα διακίνησής του, ποιον ρόλο θα αναλάβουν οι πάροχοι πρόσβασης (οι Google, οι Apple και λοιποί) οι οποίοι δεν αποδίδουν πνευματικά δικαιώματα, που σου παίρνουν το κείμενο μέσα από την τσέπη σου».
Oι Γάλλοι εκδότες προσπαθούν να οχυρωθούν δημιουργώντας τρεις ψηφιακές πλατφόρμες, Eden (Gallimard, Seuil, Flammarion), Numilog, eEditis, για την ασφαλέστερη διακίνηση του βιβλίου. «Η κυβέρνηση τάσσεται υπέρ της μιας και μοναδικής πλατφόρμας. Προσπαθούμε να ομαδοποιηθούμε. Να υπάρξει τουλάχιστον συμβατότητα ανάμεσα στις πλατφόρμες, ώστε να προβάλλουμε μια κοινή βιτρίνα στους βιβλιοπώλες και στους αναγνώστες».
Παρά τους φόβους του κ. Γκαλιμάρ το βιβλίο ως πνευματικό έργο και ως χειροτέχνημα δεν κινδυνεύει. Η πείρα της πειρατείας μάς διδάσκει ότι ούτε ο κινηματογράφος καταβαραθρώθηκε, ούτε η μουσική βιομηχανία καταρρακώθηκε. Ωστόσο, το βιβλίο-εμπόρευμα είναι πολύ πιο ευπόρθητο και εκτεθειμένο στις αλλότριες επιδρομές. Γιατί (κι αυτό είναι το μεγάλο δώρο των μεταιχμιακών εποχών, ότι αποκαλύπτουν βαθιές κρυμμένες αλήθειες) το βιβλίο δεν υπήρξε ουσιαστικά ποτέ αμιγώς εμπόρευμα -υποκείμενο σε μόδες, ικανό να ανταγωνιστεί ρούχα ή οικιακές συσκευές σε πωλήσεις- και οι αναγνώστες ποτέ αμιγώς πελάτες.

Η ψηφιακή εποχή σηματοδοτεί το τέλος (αν και όχι οριστικό) μιας αντίληψης του βιβλίου τύπου ως «εμπορεύματος» ή «προϊόντος». Το υλικό χάρτινο δημιούργημα δεν θα πάψει να μεσουρανεί στον δικό του όμως ουρανό. Θα επιστρέψει στα δικά του ταπεινότερα μέτρα της και θα πάψει να συναγωνίζεται επί ίσοις όροις τις πωλήσεις περιοδικών. Την εκπλήρωση της φαντασίωσης των υπερπωλήσεων θα επωμισθεί -δικαίως- η εικονική του εκδοχή, η οποία θα εστιάσει σε αντίστοιχο περιεχόμενο που ζημίωνε το βιβλίο όταν κυκλοφορούσε με χάρτινο σαρκίο. Το ηλεκτρονικό και το χάρτινο βιβλίο θα ζήσουν μάλλον αρμονικό και αγαστό βίο. Οπως το θέατρο με τον κινηματογράφο.

 Πηγή : Εφημερίδα Καθημερινή http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_10/12/2009_382822

βιβλίο

(το κείμενο αυτό δόθηκε στις πανελλήνιες εξετάσεις του Μαΐου του 2009 )

Η μεγαλύτερη αρετή του βιβλίου είναι ότι σου προτείνει έναν πόλεμο έντιμο: Διαλέγεις τα βιβλία που θέλεις· μόνα τους εκείνα, όταν διαθέτεις ηθική υγεία, σε παρακινούν, κι’ άθελά τους ακόμα, να διαβάσεις άλλα, αντίθετα, για να μορφώσεις γνώμη, να συγκρίνεις, να διαφωτιστείς, να επιβεβαιώσεις την προσωπική σου αυτοτέλεια, να μη γίνεις ετερόφωτος, ετεροκίνητος. Έτσι, με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεμάει τ’ άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου, όπου κανένας δεν ρητορεύει από «θέσεως ισχύος», γιατί εδώ την αυθεντία, όταν κι’ όπου υπάρχει, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν την περιφρουρεί καμμιά αστυνομική δύναμη. Δικαίωμά σου να κρίνεις και τους μέγιστους, υπό προσωπική σου ευθύνη. Μ’ αυτή την έννοια και μόνο — δηλαδή με την υψηλότερη — μπορεί κανένας να μιλάει, όπως συνηθίζεται, για «δημοκρατία των Γραμμάτων». Δεν είναι καθεστώς ακέφαλο: οι άριστοι διαλάμπουν, και σε κλίμακα διεθνή. Αλλά δεν σε υποχρεώνει, δηλαδή δεν σε υποτάσσει, κανένας τους.
Η αρετή τούτη γίνεται εντονότερα αισθητή σε καιρούς πολιτικά σκοτεινούς ή ισκιωμένους, όταν τα μαζικά μέσα επικοινωνίας μπαίνουν αυθωρεί1 στην υπηρεσία του σατραπισμού2. Το βιβλίο τότε, ως ελεύθερη έκφραση ιδεών, ή απαγορεύεται — κι αυτό γίνεται τότε πανηγυρική εκδήλωση αδυναμίας των κρατούντων — ή απομένει μόνο του να διασώζει την αξιοπρέπεια των συνειδήσεων. Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας τού στήνουν πολιορκία στενή, για να το παραμερίσουν, να το υποκαταστήσουν. Όταν το πετυχαίνουν, αυτό πληρώνεται πανάκριβα από τον άνθρωπο, με αντίτιμο το αυτεξούσιό του. Δοκιμάστε όμως να χρησιμοποιήσετε το βιβλίο ως μέσο προπαγάνδας: Αναδίνει αμέσως μιαν αποφορά3 σ’ ακτίνα μακρύτατη, ειδοποιεί. Είναι, θα έλεγε κανένας, μαγική, ακατάλυτη, η ζώνη που περιβάλλει την αγνότητα του βιβλίου.
Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε πως ο πολιτισμός μας έχει παρεκκλίνει, αν δεν έχει πάρει ολότελα στραβό δρόμο κάτω από την επίδραση σκοτεινών εκμεταλλευτών. Μόνη ελπίδα να διορθωθεί η πορεία του, όσο θα είναι ακόμα καιρός, το βιβλίο. Ο Βολταίρος είχε πει κάποτε πως τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία. Σήμερα πρέπει ένας άλλος λόγος, ακόμα πιο κρίσιμος, να ειπωθεί: Πως ο κόσμος, αν σωθεί, θα το χρωστάει στο βιβλίο. Γιατί αυτό το γκόλφι4 της ανθρωπιάς έχει τη δύναμη να ξορκίζει τα δαιμόνια, να εξυγιαίνει την ατμόσφαιρα, να οπλίζει τη λυτρωτική φαντασία, να ξυπνάει την αυτογνωσία, ν’ ανάβει το μάτι, να στυλώνει το φρόνημα, να ψυχώνει το χέρι. Η μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο.
Άγγελου Τερζάκη, Ταραγμένες ψυχές, Οι Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 1993, σσ. 155-156
1. αυθωρεί: ευθύς, αμέσως
2. σατραπισμός: δεσποτισμός, αυταρχισμός
3. αποφορά: δυσάρεστη οσμή, κακοσμία
4. γκόλφι: εγκόλπιο, φυλακτό

Για το θέμα της Έκθεσης

Χωρίς βιβλία - με βιβλία παντού
Πηγή:Καθημερινή 17-5-2009
Tου Nικου Γ. Ξυδακη

Oταν διάβασα το θέμα της Εκθεσης (Γλώσσας, σωστότερα) στις Πανελλήνιες Εξετάσεις, σκέφτηκα ότι πάλι το αξιοθρήνητο εκπαιδευτικό σύστημα δεν καταλαβαίνει τίποτε από την εποχή μας και καλεί τα παιδιά να ηθικολογήσουν. Με κακή σύνταξη και λογικά σφάλματα, με αυθαίρετες αναγωγές, ο εξεταστής ζήτησε από τους δεκαοκτάχρονους να εξηγήσουν γιατί κατ’ έθιμον σχίζουν και καίνε τα σχολικά εγχειρίδια στο τέλος της χρονιάς και πώς το βιβλίο μπορεί να συνυπάρξει αρμονικά με τα ηλεκτρονικά μέσα πληροφόρησης και γνώσης.

Ο εξεταστής αυθαιρετεί και ακροβατεί. Κατ’ αρχάς, ταυτίζει το τρέχον, χαμηλής ποιότητας σχολικό βιβλίο με το βιβλίο εν γένει, από καταβολής. Δεύτερον, καλεί τους εφήβους, όλους καλωδιωμένους και δικτυωμένους, να επιχειρηματολογήσουν υπέρ ενός μέσου και μιας κουλτούρας που δεν έχουν βιώσει, δηλαδή να ηθικολογήσουν υπέρ της άχρονης και καθολικής και οικουμενικής αξίας του έντυπου μέσου, δηλαδή να παπαγαλίσουν τα (α), (β), (γ), (β), από τη φροντιστηριακή διδασκαλία των SOS θεμάτων. Τρίτον, έλασσον ίσως αλλά μείζον όταν πρόκειται για μάθημα Γλώσσας: ονομάζει, με ρηχό και απλουστευτικό τρόπο, «ηλεκτρονικά μέσα», το αχανές και πολυδαίδαλο ψηφιακό - δικτυακό σύμπαν. Τέλος, και αφού ήδη έχει προκαλέσει σύγχυση με την ελλιπή ορολογία, τη λήψη ζητουμένου και τη χειραγώγηση του ερωτώμενου, αυθαιρέτως και ασυναρτήτως ο εξεταστής μεταφέρει τη συζήτηση από το τελετουργικό κάψιμο των σχολικών βιβλίων (τελούμενο ετησίως από όλες τις προψηφιακές γενιές) «στους τρόπους που θα συμβάλουν στην αρμονική συνύπαρξη του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά μέσα» (sic). Ράβδος στη γωνία, άρα βρέχει...

Τέλος πάντων, το θέμα μας δεν είναι οι ασυνταξίες και τα λογικά χάσματα στις Πανελλήνιες Εξετάσεις της Γλώσσας. Αυτά έχουν επισημανθεί πολλές φορές. Αξίζει να σταθούμε όμως στη ρηχή αντίληψη του εξεταστή -δηλαδή του σχολικού συστήματος- για τον ρόλο του βιβλίου σήμερα, για το μέλλον του, αλλά κυρίως τη ρηχή αντίληψη για τη διείσδυση των ψηφιακών μέσων στις νεότερες γενιές. Στα μυαλά των εξεταστών και του συστήματος, αυτού ακριβώς του συστήματος που παράγει εξόφθαλμα προχειροφτιαγμένα και απωθητικά βιβλία, το βιβλίο είναι ιερό, άχρονο και αμετάβλητο, ένα τοτέμ. Με αυτό εισήλθαμε στους νεότερους χρόνους, με αυτό θα πορευτούμε στην αιωνιότητα. Το βιβλίο είναι το Αγαθό, τα μαζικά μέσα είναι το Σκότος. Το βιβλίο είναι ο Λόγος, οτιδήποτε άλλο φέρει κείμενο ή αφήγηση είναι Απειλή. Ακόμη και το δοκίμιο του Αγγελου Τερζάκη αντηχεί αυτή τη μανιχαϊστική αντιπαράθεση του βιβλίου με τα μαζικά μέσα. (Ποια μέσα άραγε; Τα ραδιοτηλεοπτικά; ΄Η τις εφημερίδες όπου ο Τερζάκης δημοσίευε τέτοιες επιφυλλίδες;)

Ομως οι δεκαοκτάχρονοι πολίτες που καλούνται να μηρυκάσουν ηθικολογικά κλισέ, αυτοί που θα ασκήσουν το εκλογικό δικαίωμά τους σε λίγες ημέρες, είναι όλοι τους παιδιά της ψηφιακής εποχής, κανείς τους δεν θυμάται τον κόσμο χωρίς υπολογιστή, χωρίς κινητό, χωρίς Διαδίκτυο, γεννήθηκαν με αυτά, μέσα σε αυτό το περιβάλλον διαμορφώθηκαν πνευματικά και συναισθηματικά. Περισσότερο κείμενο διαβάζουν στις οθόνες υπολογιστών και κινητών, απ’ ό, τι σε τυπωμένες σελίδες. Κανείς δεν έχει δει γραφομηχανή, τέλεξ, ελάχιστοι έχουν δει οικιακό πικάπ με δίσκους βινυλίου, φαξ. Είναι η τελευταία γενιά που πρόλαβε να δει τον Μόγλη από βιντεοκασέτα και να φωτογραφηθεί σε φιλμ. Τα βιβλία που έχουν διαβάσει σχεδόν όλα τα έχουν δει και στο σινεμά, από τον Χάρι Πότερ έως τον Αρχοντα των Δαχτυλιδιών και το V for Vendetta. Τώρα τα κατεβάζουν από σέρβερ και τα κουβαλάνε στο λάπτοπ. Κι ας έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει σε σπίτια με βιβλία, ίσως κατάφορτα από βιβλία, εγκυκλοπαίδειες, λευκώματα, χάρτινα μέσα. Ολοι αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους σαν παιδιά της μεταγουτεμβέργειας εποχής.

Οπως ακριβώς εξηντάχρονος φίλος, γραφιάς μεγαλωμένος με χαρτί και μελάνι, θυμόταν ότι στη Γαλλία της δεκαετίας ’70 αστυνομικοί που του έκαναν έλεγχο βίζας διασταύρωσαν τα στοιχεία τους on line από το περιπολικό. Τόσο καλή θυμόταν την οργάνωση του γαλλικού κράτους... Οταν του υπενθυμίσαμε ότι το ’70 δεν υπήρχε ούτε Ιντερνετ ούτε καν προσωπικός υπολογιστής, έμεινε εμβρόντητος, αυτός ο άνθρωπος του χαρτιού και του Τύπου.

Το βιβλίο άρα, γι’ αυτούς τους γεννηθέντες το 1991, λίγο μετά το Web, το τερζάκειο «γκόλφι» - φυλαχτό του πολιτισμού των γονιών και των των παππούδων τους, είναι βαρύτιμο και αξιοσέβαστο, αλλά πολύ λίγο χρήσιμο πια, πιάνει ελάχιστο τόπο στις ζωές τους. Προσοχή: Οχι σαν περιεχόμενο, αλλά σαν περιέκτης. Οχι σαν κείμενο, αλλά σαν υλικός φορέας του κειμένου.

Το κείμενο σήμερα είναι παντού, όχι μόνο στο χαρτί. Η γνώση υπάρχει διάσπαρτη στην αενάως διαστελλόμενη wikipedia και στις αστείρευτες δεξαμενές του Δικτύου - η Αγία Γραφή, τα μεγάλα θρησκευτικά και φιλοσοφικά κείμενα, οι Ελληνες κλασικοί, οι Ευρωπαίοι κλασικοί, οι βιογραφίες, οι ρηξικέλευθες ιδέες, οι ταινίες, οι μουσικές, οι ζωγραφιές και οι φωτογραφίες... Πολύ περισσότερο, το διαρκώς διαστελλόμενο Δίκτυο γράφεται από τους ίδιους τους αναγνώστες - χρήστες - θεατές. Μια πραγματωμένη ουτοπική βιλιοθήκη χωρίς όρια, σαν αυτήν που ονειρεύονταν οι Αλεξανδρινοί, οι ουτοπιστές, ο Μπόρχες... Κι ακόμη παραπέρα.

Δεν ξέρουμε πώς θα είναι το βιβλίο ή ο Τύπος στο εγγύς μέλλον. Αν θα τυπώνονται μεμονωμένα χάρτινα αντίτυπα στο σπίτι ή στο περίπτερο, αν θα διατίθενται όλα τα βιλία του κόσμου για κατέβασμα, αν ο έντυπος λόγος θα επιδοτείται ως δημόσιο αγαθό, όπως οι δρόμοι, τα σχολεία και τα νοσοκομεία. Η γραφή και η ανάγνωση είναι δημόσιο αγαθό, και είναι πυλώνας της δημοκρατίας.

Ομως, ακριβώς όπως ο Γουτεμβέργιος πρόσφερε τη Βίβλο και το βιβλίο στις μάζες και άνοιξε την πόρτα της νεωτερικότητας, έτσι και το ψηφιακό περιβάλλον, παρότι αποδιαρθρώνει εννοιολογήσεις και συνήθειες, παρότι αποϋλοποιεί το βιβλίο, παρότι κλονίζει βιομηχανίες και επαγγέλματα, ουσιαστικά επαναθεμελιώνει το βιβλίο, τη γραφή, την ανάγνωση, τον τρόπο που βιώνουμε τη γνώση και τη δημοκρατία.

Αλλά αυτή η διαπίστωση δεν περνάει από τον νου του σχολικού μας συστήματος.